Toen The Smashing Pumpkins eind oktober 1995 Mellon Collie and the Infinite Sadness uitbracht, zette de band meteen een monument neer. Het dubbelalbum telt 28 nummers, duurt meer dan twee uur en werd geproduceerd door Billy Corgan zelf, samen met Flood en Alan Moulder. Naast de vertrouwde muur van gitaren waarmee de band groot werd, waagde Corgan zich voor het eerst massaal aan piano-ballades. Die combinatie sloeg meteen aan: “Bullet with Butterfly Wings”, “1979”, “Zero” en “Tonight, Tonight” belandden alle vier in De Afrekening, waar ze stuk voor stuk uitgroeiden tot de klassiekers die ze vandaag zijn. Waar voorganger Siamese Dream nog vooral gitaarwoede bracht, verbreedde Corgan zijn palet hier tot symfonische bombast en kwetsbare intimiteit, waarmee hij de tienerangst en existentiële twijfel van een hele generatie wist te vatten. Vorige zomer stond hij nog met de volledige band op de Grote Kaai in Lokeren; deze keer verruilde hij zijn vertrouwde bezetting voor het Mechelse orkest Casco Phil, aangevuld met het eveneens Belgische koor Fine Fleur. Van een herhaling van De Lokerse Feesten was echter geen sprake. De avond bracht tal van verrassingen die Mellon Collie and the Infinite Sadness vanuit een compleet andere invalshoek belichtten. Met Bozar in Brussel kregen we gisterenavond bovendien het perfecte decor voorgeschoteld.
De keuze voor de Henry Le Bœufzaal is veelzeggend, al pakt niet alles daarin optimaal uit. Het orgel dat normaal de achterwand van de zaal siert, gaat vakkundig schuil achter een groot zwart doek met daarvoor een projectiescherm. Daardoor verdwijnt net dat tikkeltje grandeur dat de ruimte anders vanzelf meegeeft. Jammer is ook dat de beelden doorheen de avond amper verwijzen naar het artwork van Mellon Collie and the Infinite Sadness: een van de mooiste albumhoezen uit de jaren negentig, en toch valt er op de schermen zo goed als niets van terug te zien. Achter de strijkers, goed weggestopt, staat wel de vleugelpiano waaruit de eerste tonen van de titeltrack opklinken. Die ingetogen intro krijgt zo meteen een verrassend intieme aanzet.
Bij “Tonight, Tonight”, op zich al een van de meest majestueuze Pumpkins-songs, geeft de extra orkestlaag de compositie nog meer diepgang. Wie zich de iconische videoclip herinnert, geïnspireerd op de vroege sciencefictionfilm A Trip to the Moon uit 1902, ziet de droomwereld van Corgan meteen weer voor zich, al zijn ook de begeleidende beelden dit keer ingeruild voor een nieuwe, meer ingetogen interpretatie. Wie op de frontman zelf zat te wachten, moest echter nog even geduld oefenen: vier gastzangers dragen het gros van dit openingsblok. Dominick Valdes Chenes neemt de vocalen van “Jellybelly” – normaal een van de stevigste rocknummers op de plaat – voor zijn rekening, terwijl sopraan Sydney Mancasola en mezzosopraan Zoie Reams “Galapogos” omvormen tot een verstild duet. Ook bariton Ed Parks maakt doorheen de avond geregeld zijn opwachting. Pas bij het vijfde nummer, “Thirty-Three”, verschijnt Corgan zelf op het podium, en het applaus dat losbarst, zegt genoeg over hoe gespannen het publiek naar hem had uitgekeken.
Zijn aanwezigheid blijkt aanvankelijk echter van korte duur. Voor “Beautiful”, “Muzzle”, “Lily (My One and Only)” en “Stumbleine” trekt Corgan zich opnieuw terug en nemen de gastzangers en het orkest het over. Het eerste echte hoogtepunt volgt kort daarna. “Zero” zorgt voor de climax van deel één: de song die normaal bol staat van gif en gitaren, moet het hier zonder die laatste stellen, terwijl alle vier de gastzangers Corgan ondersteunen in een angstaanjagend intense versie. “Thru the Eyes of Ruby” sluit het blok af en net dat nummer – een van de ambitieuste songs op de plaat, met zijn lange speelduur en talrijke stemmingswisselingen – blijkt zonder gitaren zowaar nog beter te werken met orkest. Een mooi einde van deel één.
Na de pauze brengt “In the Arms of Sleep” iedereen in alle rust terug naar waar de avond was gebleven. De overgang naar “1979”, misschien wel de grootste hit van de plaat, verloopt soepel en Corgan neemt de zang opnieuw voor zijn rekening. Net datgene wat de single decennialang zo tijdloos maakte, blijkt in deze bewerking echter grotendeels verdwenen. “By Starlight”, gebracht door Ed Parks, krijgt door zijn jaren-twintig-vibe dan weer een hoog crooner-gehalte. Wie de sound en sfeer van het origineel durft los te laten, ontdekt in een nummer als dit net de schoonheid van de herwerking.
Waar de zwaarste gitaarsongs in deel één soms wat licht uitvallen, halen de hardste nummers in deel twee net een hoger niveau. “X.Y.U.” klinkt stevig dankzij de koperblazers en contrabassen, waardoor het nummer bijna filmische trekken krijgt. De overgang naar “Bullet with Butterfly Wings” verloopt via de legendarische openingswoorden ‘The world is a vampire’. Net als bij “Zero” maken tempo en bijtende zanglijnen plaats voor een spookachtige sfeer die eerst dreigt en vervolgens ontploft. Bij “To Forgive” voel je pas goed hoe ver je als luisteraar soms moet meerekken doorheen dit optreden. Wanneer Corgan er dan zijn stem overheen legt, brengt hij een geborgenheid die je even terugtrekt naar vertrouwde grond. Precies dat contrast fungeert als de eigenlijke lakmoesproef van de avond: hoe ver je zelf bereid bent mee te gaan in deze herwerkte songs, bepaalt uiteindelijk of “A Night of Mellon Collie and the Infinite Sadness” iets voor jou is. “Porcelina of the Vast Oceans” klinkt filmisch en episch, voor “Tonight, Tonight” in een meer uitbundige versie terugkeert als sluitstuk. Orkest, koor, gastzangers en Corgan zelf nemen dan samen nog eens de honneurs waar. Het publiek staat recht voor een langgerekte staande ovatie en de avond eindigt met een welgemikt orgelpunt.
Wat deze avond onderscheidt van een gewone nostalgietrip, is precies de schaarste aan Corgan zelf. Van de twintig nummers zingt hij er amper vijf mee, nog geen kwart van de setlist, en die keuze zal niet iedereen kunnen bekoren. Wie voor een avond Billy Corgan kwam, krijgt vooral een avond Casco Phil, Fine Fleur en vier uitstekende gastzangers voorgeschoteld, met de auteur zelf in een weloverwogen gastrol. Het dwingt wel tot een andere manier van luisteren: wie normaal vooral op zijn stem let, hoort nu voor het eerst hoe stevig de composities zelf overeind blijven zonder hem. Wie hoopte op een avond met de zanger zelf in de hoofdrol, komt wellicht bedrogen uit. Wie daarentegen benieuwd was naar wat er overblijft wanneer je de auteur grotendeels uit zijn eigen werk wegneemt, kreeg in Bozar een van de eigenzinnigste concertervaringen van het jaar.
Setlist:
DEEL 1
Mellon Collie and the Infinite Sadness
Tonight, Tonight
Jellybelly
Galapogos
Thirty-Three
Beautiful
Muzzle
Lily (My One and Only)
Stumbleine
Zero
Thru the Eyes of Ruby
DEEL 2
In the Arms of Sleep
1979
By Starlight
X.Y.U.
Bullet With Butterfly Wings
To Forgive
Cupid de Locke
Porcelina of the Vast Oceans
Tonight, Tonight (reprise)
