© Hanly Banks Callahan
Bill Callahan is onlangs zestig geworden, maar hij blijft voorlopig nog even toeren met zijn plaat My Days of 58, waarbij hij nummers uit die meest recente worp combineert met ouder werk en klassiekers uit de tijd toen hij nog onder het pseudoniem Smog door het leven ging. Om de twee à drie jaar steekt hij de oceaan over voor een uitgebreide Europese tournee, en bijna nooit slaat hij daarbij de Benelux over. Het minste wat je van Bill Callahan kunt zeggen, is dat hij zijn muzikanten live de ruimte geeft om hun ding te doen. Terwijl de Amerikaanse singer-songwriter met zijn akoestische gitaar en zijn stem zelf voor de onderbouw zorgt, leggen drums, saxofoon en elektrische gitaar daar telkens een laag bovenop. De nummers hebben op die manier de neiging om te groeien van concert naar concert. Ze verschillen inmiddels in ieder geval sterk van de eerder intimistische arrangementen op de platen. In De Roma voltrok zich gisteren diezelfde wonderbaarlijke transformatie.
Maar eerst mocht de Amerikaanse multi-instrumentalist Nathan Bowles de zaal opwarmen. Zijn bijdrage werd een bezwerende onemanshow, met niet meer dan één langgerekt nummer, dat een half uur in beslag nam. Nog voor het vooraf vastgestelde aanvangsuur nam Bowles zittend plaats op het podium, terwijl zijn rug beschenen werd door niet meer dan een enkele spot. Uit zijn materiaal stegen algauw wonderbaarlijke elektronische klanken op, die iets later een ritmische component kregen. Toen die repetitieve ondergrond goed en wel op dreef was, haalde Bowles zijn banjo tevoorschijn, een instrument dat hij duidelijk tot in de puntjes beheerst. Badend in het witte licht tilde hij vervolgens zijn improvisaties traag naar een hoogtepunt, waarna hij even langzaam weer afbouwde. De lichten toverden ondertussen een soort halve maan op de muren van De Roma, wat onwillekeurig de gedachte opriep dat Bowles’ muziek uitstekend geschikt zou zijn geweest als soundtrack bij de voorbije zonsverduistering. Toen de klanken rustig weer gingen liggen, was de set voorbij. Bowles en Callahan delen niet alleen hetzelfde platenlabel, ook hun manier van improviseren vertoont ergens gelijkenissen. Alleen hoorden we bij Bill Callahan songs, terwijl Bowles’ improvisatie eerder aanvoelde als een jamsessie. Maar hoe anders ook, het publiek bleek enthousiast en Bowles kreeg een uitbundig applaus.
Twintig jaar geleden koos Bill Callahan ervoor onder zijn eigen naam te gaan werken. Het pad van de meer experimentele, minimalistische thuisopnames had hij toen al een tijdje achter zich gelaten om meer traditionele folk en alt-country te gaan maken. Die meer intieme, poëtisch gestuurde americana wordt in de teksten gekenmerkt door een laconieke, soms ironische ondertoon. Altijd is er dat trage, akoestische en repetitieve patroon als basis voor de songs, dat zorgt voor een zekere ruimte en stilte, en waar soms een luie drum of een slepende steelgitaar overheen komt walsen. De onderwerpen zijn niet van de poes: eenzaamheid, de dood en die altijd weer onberekenbare liefde. Soms bezingt Callahan ook de natuur, zoals die op zijn mooist is in de weidsheid van het Texaanse landschap, waarin cipressen ruisen, rivieren stromen, paarden rennen en adelaars vliegen.
Veel van de spaarzame gitaarpartijen in de melancholische, introspectieve, minimalistische folksongs deden ons ook in De Roma denken aan Nick Drake, de ultieme maar veel te vroeg gestorven en veel te laat ontdekte pionier van de kamerfolk. Callahans stem is dieper dan die van Drake en lijkt soms meer op de sonore bas van collega’s als Tony Joe White en Leonard Cohen. In hun veelvuldige gebruik van metaforen lijken Callahan en Cohen weleens broers. Opvallend is dat hun beide stemmen bij het ouder worden steeds lager gingen klinken. Het zwaarmoedige van de thematiek deelt Callahan dan weer met iemand als Lou Reed. Met Reed heeft Callahan die prachtige, diepe, monotone zang gemeen, evenals die eerder instinctieve afkeer van de spotlights, waaronder hij ook nu weer gebukt ging. De vroege noise waar ze zich aanvankelijk allebei mee bezighielden, lieten ze op een gegeven moment links liggen om te komen tot meer breekbare nummers. Reed ging daarbij het leven in het energieke maar door hebzucht verscheurde New York bezingen, terwijl Callahan de Texaanse natuur bleef adoreren.
De zaal stroomde in ieder geval nu echt vol en kreeg meteen een opvallende intro voor de kiezen: uit de boxen weerklonk “Dead on It, Part I”, een vrij zeldzame track van funklegende James Brown. Deze track werd vervolgens ingeruild voor de rustigere, akoestische gitaar die Callahan had omgord. Hij opende zijn set met “Why Do Men Sing”, een nummer waarin hij Lou Reed diep in de ogen kijkt en tegen wie hij fluistert: ‘Lou, what is this place that you took me to?’ Bill opende zijn ogen en zag: het was De Roma! Meteen werd duidelijk dat Bill Callahan veel van de intimiteit op zijn platen live vervangt door een strakke vorm van energie. “Drover” klonk op het podium even onderkoeld als Reeds “Walk On The Wild Side”. Ook rock-‘n-roll-animal Reed stond erom bekend dat hij zijn nummers live bleef herverpakken. Bill Callahan doet hetzelfde. De nummers die hij in De Roma bracht, kwamen er steevast anders uit dan op plaat. “Pathol O.G.” kreeg een mooie saxofoonintro mee en ook zijn andere songs trok Callahan helemaal open, waardoor we op het podium uiteindelijk meer jazz en rock hoorden dan de intieme folk die schuilgaat in de veeleer compacte opnames.
Niet dat hij zijn nummers even genadeloos door de vleesmolen haalt als een geroutineerde Dylan dat tegenwoordig doet, maar hij landde er toch ook niet ver naast. Niet alleen de instrumentatie, ook het ritme en soms zelfs de melodie moesten eraan geloven. Eerlijk gezegd misten we de engelachtige achtergrondzang van Eve Searls een beetje, maar Callahan voegde er zoveel andere glans aan toe. Neem bijvoorbeeld een song als “Highway Born”. Op de plaat is dat een eerder ingehouden en strak geheel, live werd het een eruptie van gitaar- en saxofoonsolo’s en nervositeit. Met zijn zang en zijn akoestische gitaar jutte Callahan zijn muzikanten onbevreesd op, waarna veel van de nummers uitmondden in een repetitief mantra dat de songs alle hoeken van de zaal liet zien. Maar niet alles was ritme en energie: achter in de set zaten ook bijzonder ontroerende, eerder kale versies van “Empathy” en “Riding For the Feeling”.
Door de manier waarop Bill Callahan zijn bandleden live laat excelleren, kunnen we hem niet anders omschrijven dan als een soort Miles Davis of een John Coltrane op het podium. Zoals Coltrane zijn muzikanten vol vertrouwen de grenzen van de free jazz liet verleggen, zo ook stimuleert orkestleider Callahan saxofonist Dustin Laurenzi, gitarist Matt Kinsey en drummer Jim White om rustig te ontsporen, met prachtige chaotische tussenkomsten en een landing op beide pootjes als resultaat. Het gaf iedereen die in De Roma aanwezig was een warm gevoel. Wat is er immers meer geschikt voor een vroege herfstavond dan zo’n diepe baritonstem op een bedje van saxofoon- en gitaarmuziek? Terwijl buiten de auto’s voorbijgleden over de Singel, klonk Callahans muziek binnen als een warm dekentje. Het gaf de zaal het uiterlijk van een gigantische weide met in het midden daarvan een reusachtig kampvuur. Voor dat vuur stond meester-tovenaar Bill Callahan, die met zijn akoestische gitaar in de hand de avond regisseerde en het geheel een magische sfeer meegaf. Toen we buitenkwamen uit De Roma regende het pijpenstelen. Maar het hart van de muziekliefhebber was inmiddels helemaal verwarmd.
Bill Callahan staat op 10 oktober nog in De Melkweg in Amsterdam en op 11 oktober in De Oosterpoort in Groningen.
Setlist:
Why Do Men Sing
The Man I’m Supposed To Be
Lonely City
Sycamore
And Dream Land
Pathol O.G.
Running the Loping
The Well
Stepping Out For Air
Coyotes
Empathy
Riding For the Feeling
Eid Ma Clack Shaw
Highway Born
Drover
