Jeff Tweedy @ De Roma: Een meesterklas in alle vormen van Americana

Jeff Tweedy behoeft al lang geen voorstelling meer. De singer-songwriter kennen we sinds jaar en dag als het boegbeeld van Wilco. Maar ook daarvoor verdiende hij zijn strepen als frontman van de countryband Uncle Tupelo. Vorige zomer stond hij nog tweemaal met Wilco voor een uitverkocht Rivierenhof in Deurne; gisterenavond deed hij het solo, een paar kilometer verder, in De Roma op de Turnhoutsebaan. Met een nieuwe plaat in de koffer had hij heel wat te presenteren. Twilight Override verscheen aan het einde van de zomer en telde maar liefst dertig songs, verdeeld over drie onderdelen. Wie het ambitieuze triplealbum had omarmd, kreeg live een ervaring die de studioversies resoluut overstijgt. Twee uur lang bouwde Tweedy aan een universum waarin intimiteit en grandeur noodzakelijke bondgenoten bleken te zijn.

Voor Tweedy zich op de bühne toonde, mocht Liam Kazar het publiek opwarmen. Meer dan een akoestische gitaar en een heldere stem had hij daarvoor niet meegebracht. Het duurde niet lang voor we flashbacks kregen naar Jackson Browne in diens vroege jaren. “Pilot Light” en “Due North” ontvouwden zich in hun meest pure gedaante. Wat op plaat soms comfortabel aandoet, kreeg live meer ruggengraat. “Didn’t I” en “Day Off” klonken als kleine openbaringen en zo bewees Kazar op ingetogen wijze dat hij meer is dan een satelliet in het Tweedy-stelsel; hij bezit een eigen zwaartekracht.

De zaal was al een tijd hopeloos uitverkocht. Hij stond ogenschijnlijk solo op de affiche, maar schijn bedriegt. Tweedy gelooft niet in het romantische idee van de eenzame troubadour die je een avond meeneemt naar zijn eigen wereld. Waar hij wél in gelooft: zijn familie, verwantschap en muzikale bloedlijnen. Dat bleek zodra hij het podium betrad, omringd door zijn zonen: Spencer op drums en Sammy op toetsen. Ook gitarist Liam Kazar, die het voorprogramma verzorgde, stond aan zijn zijde. Daarnaast vervolledigden zus Sima Cunningham op bas en zang en Macie Stewart op viool de band. Tweedy zelf dirigeerde als een volleerde orkestmeester het gezelschap rondom zich.

Toen Tweedy iets na half negen zelf het roer overnam, koos hij resoluut voor zijn solorepertoire. Er viel op geen enkel moment een halve knipoog naar Wilco te bespeuren. “One Tiny Flower” bouwde gestaag spanning op en plooide zich open als de perfecte opener. Dik twintig nummers passeerden de revue, waarvan het merendeel uit zijn recente werk kwam. Het getuigde van lef, maar verklaarde ook waarom hij solo langskwam in Antwerpen; Tweedy ademt muziek en weigert zich te beperken tot het stramien van Wilco of avond na avond enkele obligate songs in de set te verwerken.

Toch dragen veel songs logischerwijs zijn onmiskenbare vingerafdruk. “Caught in The Past” had moeiteloos op een Wilco-plaat kunnen staan en ademde klassiek evenwicht. “This Is How It Ends” daarentegen barstte open in een gitaarsolo die hij bij Wilco zelden zo prominent claimt; dat territorium laat hij vaak aan Nels Cline. Ook de viool trad nadrukkelijk op de voorgrond, waardoor het geheel een organische gloed kreeg waarin Americana en folk elkaar in harmonie vonden. We waren nog geen half uur ver en de lat lag al opvallend hoog.

De vier passages uit Sukierae, het album dat hij ooit samen met zijn zoon uitbracht onder de naam Tweedy, werden warm onthaald. De folk schoof even opzij en de gitaren mochten scherper schuren. “World Away” beet fel van zich af, terwijl “Diamond Light, Part 1” transformeerde van funky baslijn tot een bijna noise-achtige trance waarin de ritmesectie het nummer oprekte tot het kraakte. Het contrast met het lowfi-middenstuk in de set rond “Stray Cats in Spain” en “Mirror” kon nauwelijks groter zijn. Het toonde vooral hoe veelzijdig Tweedy zich nog altijd presenteert.

“Cry Baby Cry” sneed met een melodie die het hart openvouwde zonder sentimenteel te worden. Tweedy liet de muziek spreken; bindteksten bleven schaars. Wanneer hij toch het woord nam, koos hij steevast voor de humor. Zo beloofde hij na de show elke aanwezige persoonlijk te vragen wat die van het optreden vond, behalve die ene die zijn mening al luidkeels met de hele zaal had gedeeld. Toch sloop subtiel engagement binnen. Met milde ironie fileerde hij de Amerikaanse politieke actualiteit, zonder slogans of gratuit gevloek. In “Feel Free” vond hij zijn krachtigste statement: een zeven minuten durend pleidooi voor veerkracht dat live uitgroeide tot een collectieve bezwering.

“Lou Reed Was My Babysitter” sloot de reguliere set af met een vette knipoog naar meneer Reed: ‘rock ’n roll is dead / but the dead don’t die’. Of zoals we in België zeggen: sterren komen, sterren gaan, alleen Elvis blijft bestaan. De bisronde had nog enkele verrassingen in petto, waaronder een Plastic Bertrand cover van “Ça Plane Pour Moi”, eenmalig gebracht, enkele en alleen voor de oren van Antwerpen. Leuk, maar het hoefde niet echt. Dat detail vervaagde echter snel toen hij afsloot met titeltrack “Twilight Override”, gevolgd door “Enough”, een logisch sluitstuk dat de avond afrondde zoals Twilight Ride dat doet: berustend, maar nooit berustend in de zin van opgeven. Tweedy en familie namen ons twee uur lang mee op een reis langs folk, Americana en rock-’n-roll. Tweedy bewees opnieuw dat hij alles in huis heeft om zich bij de groten te scharen – en dat hij daarvoor niet altijd zijn Wilco-bandleden nodig heeft, zo bleek in De Roma.

Setlist:

One Tiny Flower
Caught Up in the Past
Parking Lot
Forever Never Ends
This How It Ends
Low Key
World Away
KC Rain (No Wonder)
Having Been Is No Way to Be
Stray Cats in Spain
Mirror
Gwendolyn
Love Is the King
Out in the Dark
Cry Baby Cry
Flowering
New Orleans
Diamond Light, Pt.1
No One’s Gonna Move
Feel Free
Lou Reed Was My Babysitter