Deftones – private music (★★★★½): Een koortsdroom met contrasten

Het broeit al een tijdje bij Deftones. De laatste jaren zagen we hen meermaals live aan het werk, maar op nieuw materiaal was het angstvallig wachten. Wanneer een band als Deftones vijf volle jaren zwijgt, voelt dat bijna als een oorverdovende stilte voor de storm. Met Ohms uit 2020 had de groep zich nog eens fel en actueel in de kijker gespeeld, maar de daaropvolgende radiostilte deed zelfs hun meest toegewijde volgers zich afvragen of de band ooit nog dezelfde bezwerende intensiteit zou oproepen. Wat er in die tussentijd gebeurde, is haast onverklaarbaar, maar feit is dat Deftones verder uitgroeide tot een mastodont in de rock- en metalwereld. Het vijftal uit Sacramento is groter dan ooit tevoren. En nu is daar eindelijk private music, het tiende hoofdstuk in een carrière die sinds de vroege jaren negentig laveert tussen bruut metalgeweld en etherische shoegaze. En of dat lange wachten beloond wordt. Chino Moreno en zijn gezelschap klinken even herkenbaar als weleer, maar voegen opnieuw nieuwe elementen toe aan hun gekende formule. Ergens tussen de rauwe kracht en fragiele contemplatie, tussen de dreun van de aarde en de vluchtigheid van een droom, dáár vinden we Deftones.

De productie lag opnieuw in de handen van Nick Raskulinecz, die eerder Diamond Eyes en Koi No Yokan hielp kneden tot hoogtepunten binnen de discografie van de band. Ook dit keer accentueert hij de paradox die Deftones zo eigen maakt: riffs die als mokerslagen neerkomen, maar even vaak opgetild worden door zweverige synthlagen. Chino Moreno klinkt beter dan ooit tevoren: broos, woedend en demonisch, alsof hij zich constant beweegt op de grens tussen nachtelijke droom en angstaanjagend visioen. Toch is er ook verandering voelbaar. Bassist Fred Sablan maakt hier zijn studiodebuut, na het vertrek van Sergio Vega. Het is een subtiele, maar niet te onderschatten verschuiving in de klank, die voor een strakker en hoekiger fundament zorgt.

Wie de tracklist doorneemt, merkt meteen de speelsheid in de details: elf nummers, net iets meer dan tweeënveertig minuten, met titels die consequent in kleine letters zijn geschreven, op de mysterieuze uitzondering “cXz” na. De singles “my mind is a mountain” en “milk of the madonna” fungeerden als opwarmers, maar in de context van het album openbaren ze pas hun ware gedaante. Vooral het laatste nummer baadt in een sacraal licht, waarin thema’s als zingeving en spirituele ontsnapping naar de voorgrond treden. Het is precies die balans tussen loodzware fysieke kracht en etherische transcendentaliteit die private music zijn unieke kleur geeft. Muzikaal is het album een schizofrene trip die zijn eigen tegenstellingen omarmt.

Opener “my mind is a mountain” knalt uit de startblokken met een riff die zich zonder pardon in het geheugen kerft. Het is een van de meest brute passages die Carpenter in jaren uit zijn gitaar perst, aangevuurd door Cunningham, die zijn drumvellen geselt alsof zijn leven ervan afhangt. Aan de andere kant van het spectrum vinden we nummers als “i think about you all the time”, waarin Moreno’s fluisterzang doet denken aan de melancholische croons van Morrissey. Het is dit radicale contrast dat de luisteraar voortdurend alert houdt: nergens kan men zich volledig verliezen in de droom, zonder opgeschrikt te worden door de donder.

De thematische onderstroom van het album cirkelt rond existentiële vragen: wat betekent het om los te komen van het lichaam, om de wereld te zien door een spirituele lens en hoe verhoudt de mens zich tot de schoonheid én de dreiging van de natuur? Op “souvenir” en het afsluitende “departing the body” zijn deze motieven expliciet aanwezig, verpakt in teksten die zweven als poëzie. Vooral de afsluitende track voelt als een epiloog waarin je meegetrokken wordt naar een andere dimensie, gedragen door uitwaaierende synths en een outro die haast filmisch aandoet.

Onder de opvallende nummers vinden we “ecdysis”, dat thematisch rond vervelling draait en onvermijdelijk herinneringen oproept aan hun iconische “Change (In the House of Flies)”. De song voelt als een brug tussen oud en nieuw, waarin de melancholie van het verleden een metamorfose ondergaat in een nieuwe huid. “metal dream” daarentegen flirt met bijna ambient-achtige sferen, waarin Delgado’s soundscapes de bovenhand nemen en de grenzen van wat nog ‘metal’ genoemd kan worden verleggen. Deze durf om te experimenteren, zonder het eigen DNA te verloochenen, maakt dat Deftones opnieuw boven zichzelf uitstijgen.

Wat de afspeelvolgorde betreft, kiest Deftones voor een zekere onvoorspelbaarheid, soms zelfs op het chaotische af. De ene keer gaat de plaat voluit in agressieve kracht zoals op “cut hands”en “cXz”, om vervolgens abrupt te vertragen in introspectieve passages, te horen op “metal dream” en “i think about you all the time”. Hierdoor mist private music af en toe een logische spanningsboog, al past die grilligheid perfect bij een band die nooit lineaire paden heeft bewandeld.

Wat rest, is een album dat de luisteraar dwingt tot overgave. private music is geen verzameling instantklassiekers, geen festival-hapklare anthemplaat, maar een gelaagde ervaring die zichzelf pas prijsgeeft na meerdere draaibeurten. Het is dus geen album dat je in één ruk verteert. Het vraagt herhaling, aandacht en een bereidheid om je mee te laten voeren in de tegenstrijdigheden die de band zo meesterlijk in klank giet. Wie zich overgeeft aan die grilligheid, ontdekt een werk dat evenveel draait om stilte als om lawaai, evenveel om droom als nachtmerrie. Daarmee levert Deftones een album af dat onmiskenbaar hun meest geëvolueerde werk tot nu toe mag worden genoemd: tegelijk een psychedelische trip én een mokerslag.

Wie nog twijfelde aan de populariteit van Deftones wordt het nog eens onder de neus gewreven. Op 30 januari staat ze in Vorst Nationaal, maar deze show was direct uitverkocht. Nederland laat de band ook niet links liggen op deze tour, maar die show op 10 februari in AFAS Live in Amsterdam is ook al hopeloos uitverkocht. Maar iets zegt ons dat we ze volgende zomer wel ergens op de festivals zullen aantreffen.

Facebook / Instagram / X / Website

Ontdek “my mind is a mountain”, ons favoriete nummer van private music, in onze Plaatje van de Plaat-playlist op Spotify.