LiveRecensies

Jan Swerts @ De Roma: Gestolde pijn en tijd, oud zeer en de dingen die nooit echt voorbijgaan

© Anton Kusters

Exit Schaduwland, enter het nieuwe Oud Zeer. Gisterenavond bracht de Limburgse pianist/componist Jan Swerts zijn erg bijzondere ‘kerkhofplaat’ in een van ’s lands mooiste concertzalen, te weten de immer adembenemende De Roma.

Als voorprogramma kregen we Illumine voorgeschoteld, het project van de jonge gitarist Kevin Imbrechts. Het coronavirus hield echter lelijk huis, waardoor hij noodgedwongen solo aantrad. Het maakte deze double bill meteen dubbel zo interessant, met een zichtbaar erg zenuwachtige Imbrechts die bij aanvang erg innemend en eerlijk aangaf dat het heel spannend zou worden om zonder band te spelen.

In een set van een kleine veertigtal minuten liet Imbrechts het aanwezige publiek kennismaken met het achterliggende procedé in zijn werk, waarbij hij met behulp van een enkele elektrische gitaar en een loopstation traag maar zeker, laagje per laagje, composities opbouwde. Helemaal niet zonder gevaar, zo bleek halfweg, want het maakte dat de jonge gitarist wel bijzonder veel vertrouwen stelde in de talloze geluidsmanipulaties en in een enkel geval liet de techniek het duidelijk even afweten.

Desondanks merkte je wel Imbrechts’ technische begaafdheid doorschijnen met open en harmonieuze akkoordenprogressies, die vaak leidden tot intrigerende en vooral desolate klanklandschappen die wortels hadden in zowel de kille, sobere muziek uit het Hoge Noorden als uit werelden van pakweg tot de essentie gestripte postrock. Dat leidde tot een enkele bisnummers, al maakte het vooral de grootse dankbaarheid inzichtelijk dat het muzikale experiment nieuwe resultaten had opgeleverd.

Na een korte break was het tijd voor Oud Zeer, met als vanouds een kleine voorbode annex dienstmededeling. De muziek zou deze avond helemaal centraal staan, met enkele korte, maar bijzonder efficiënte deviezen: géén foto’s dus en ook het gsm-gebruik werd om heel vanzelfsprekende redenen geweerd. Daarnaast werd ook gevraagd om de onweerstaanbare drang om na elk nummer te klappen tijdelijk in te houden. Zo op het einde, wanneer we naar eigen zeggen met Swerts het kerkhof samen zouden verlaten, dan mocht het wél.

Inspiratie voor dit nieuwe project vond de Truienaar Jan Swerts, die in het dagelijkse leven literatuur doceert, in zijn eigen leven. De rust en de overheersende stilte die een kerkhof biedt, doet je de waarde van het leven maar pas écht begrijpen, zo gaf hij te kennen. Oud Zeer is een plaat die in zekere zin gestolde pijn bleek te zijn, met als centraal element kerkhoven, oorden van eenzaamheid, stil verdriet en de vertraging van tijd. Dat blijkt een van de vele ideeën achter misschien wel het meest openhartige album van Jan Swerts. Oud Zeer dus, dat in zekere zin de neerslag vormt van een zoektocht naar het misschien wel eeuwig ongekende.

Het idee om iets te doen rond kerkhoven (een roman, een fotoboek of iets in die aard) bestond overigens al veel eerder. Deels stemt het voort uit de verwerking van het overlijden van zijn grootmoeder en ook de keuze om uit het leven stappen van zijn grootvader en de nu voor eeuwig ongrijpbare motieven die er mee aan de basis van liggen, speelden hierin een zeker niet te onderschatten rol. Swerts legde vervolgens reeksen fotoboeken en visuele fragmenten aan en trok daarbij ook op zoek naar de soms verscheurende verhalen erachter. Alsnog kwam er langzaam maar zeker hoogst wonderlijke muziek uit voort, muziek die de erg complexe relatie tussen het tijdelijke en het eeuwige juist in elkaar zit als geen ander verklanken kan.

Neem alleen al het peilloze, zij het doorheen de tijd gestolde verdriet dat in opener “Dezen Killen Grond” vervat zat. Het stuk werd passend genoeg geïntroduceerd met het geluid van kerkbellen. De klok werd geluid, het was tijd voor Oud Zeer, dat net als op de plaat aanving met een stuk dat het halfweg hield tussen atmosferische ambient en lyrieke zeggingskracht. Wezenloos verdriet en de erbij horende onmacht om zelfs nog maar eens te durven een piano aan te raken, dat idee dat je ooit wel eens hoorde in pakweg het hartverscheurende solowerk van Talk Talk voorman Mark Hollis.

Maar dus: geen applaus. En zodoende vervolgde de geluidsband met “Het Ongekende Nadezen”. Een schrijverscitaat van de Brugse dichter/schrijver Guido Gezelle overigens, hetgeen niet echt zo gek gevonden is voor een docent literatuur. Een alweer erg gebroken melodie, haperend tussen verdwalen en samen vergaan. Die hield de belofte in dat vroeg of laat het oude zeer voorbij zou zijn. Op muzikaal vlak stelde je echter vast dat het vooral de twee secondanten van Swerts, te weten gitaristen Gianni Marzo (Marble Sounds…) en Kevin Imbrechts (Illuminine) waren, die de zo geroemde ambient / minimal piano soundscapes vorm wisten te geven.

Er doken deze avond weleens meer zwaarwichtige, soms erg generiek aandoende songtitels op. Hoe dan ook schuilden er achter die titels talloze kleinere en grotere verhalen die vaak de pers (meer) niet halen omdat ze domweg niet sensationeel genoeg geacht worden. Verhalen van leven, liefde en dood en alles ertussen in. Verhalen waarin de balans tussen leven en dood zorgvuldig afgewogen wordt. Verhalen van tijdelijkheid en vergankelijkheid, van hartverscheurende pijn en intense melancholie, van de soms falende zorg om anderen. Met daarnaast ook de onophoudelijke stroom aan twijfels en triviale beslommeringen. Drama, pathos, sensatie. Zeker. Al zagen we die dus het liefst in de vorm van een imaginaire soundtrack, een reis waarin de vele beproevingen die leven, liefde en dood aan de orde worden gesteld.

Zodoende zwierven we maar al te gewillig mee. Samen met Jan Swerts rondzwervend, dwalend en soms ook best weleens verdwalend tussen de vele grafschiften. Met als begeleiding vaak erg minimalistisch aandoende muziek die op erg beklemmende en vaak op bijzonder aandoenlijke wijze rechtstreeks het hart raakte. Tezelfdertijd stelde Swerts in een trek door wezenlijke en essentiële cultuurkritiek aan de orde, met name het overheersende en dus hegemonische idee dat onze cultuur en traditie voorziet dat kerkhoven vaak louter oorden zijn van tristesse, bedoeld om afscheid te nemen en te rouwen. Daar tegenover plaatst Swerts het romantische idee dat het best wel ook anders kan. Het is misschien wel dé kentering bij uitstek op zowel album als concert. Het is terugvechten en je eigen plaats opeisen. Langzaam rechtkrabbelen na regelrecht K.O. te zijn gezwierd en recht (en bij uitbreiding het leven zélf) op waarlijk glorieuze wijze doen zegevieren.

Toegegeven, je diende ergens mentale ruimte te voorzien. Bij een trage, languit meanderende en tot enige reflectie stemmende compositie als “Je Beseft Het Pas In De Avond” echode het ergens de niet in woorden te vatten tragiek die pakweg Vossieboy from Belgium eerder beschreef. De aarde werd plots zwart, de pianonoten wankelden onzeker, duister, onzeker van hun plaats in de wereld.

Om vervolgens te eindigen bij een soort niemandsland. Waar het echt nog moeilijk om volgen blijkt, ook al tracht je ergens bijzonder wezenlijke dingen aan de orde van de dag te stellen. Tevergeefs. Ach, je kan natuurlijk zoals dat gaat het allemaal bekijken vanuit een best wat andere bril. Vele van de grafschriften behandelen relaties tussen mensen. Dus: “Voor U Alleen”. Het weerklonk als een schreeuw in de nacht. “Shine your light on me”. Rondzwerven en dolen tussen het tijdelijke en het eeuwige.

Het dolen tussen de kerkhoven die Swerts opriep, deed een intrigerende vraag ontstaan. Wat als een kerkhof evengoed een plaats kon zijn om tijdelijk even te vertoeven en er wat stilte, troost of inspiratie op te zoeken? Een kerkhof als plaats om het eeuwige tikken van de tijd en alle deadlines en triviale beslommeringen tijdelijk halt te roepen en even te kunnen onthaasten. Daar waar je als individu de volle confrontatie aangaat met dood en vergankelijkheid, om zo tot het besef te komen dat het leven zoveel in zich draagt.

Die boodschap bezielde Oud Zeer. Nu, uitbundig werd het natuurlijk (nét) niet. De muziek op Oud Zeer viel dan ook intrinsiek vooral te begrijpen als een manier om de wereld, al is het dan maar voor een handvol minuten die zo weer genadeloos voorbij tikten, heel even anders te zien en horen. Dat is wat zich ook tijdens dit overigens bijzonder fraaie concert afspeelde. De broze, tere en aan emotionele kleuren rijke composities werden met verve, met veel overtuiging en eerbied gebracht.

Samenvattend: prachtplaat, heerlijk concert. Oud Zeer herinnerde er op onherroepelijke wijze aan hoe ontiegelijk kwetsbaar het leven is. Het is allemaal heel erg tijdelijk en het gaat allemaal zo in een handomdraai weer voorbij. Dat idee, gestolde tijd zou je kunnen stellen, kwam ook terug tijdens het al te knap uitwaaierende “Alles Vergaat, Alles Verdwijnt, Behalve De Herinnering” dat aan het einde van de rit je echt volledig verdwaasd, verbluft en volstrekt woordeloos achterliet.

De kerkklokken werden geluid, we namen vervolgens afscheid van het kerkhof en trokken terug de wijde wereld terug in, nieuwe avonturen opzoekend. Een enkele bis volgde, met de muzikanten die voor een keer even het spotlicht opzochten: Jan Swerts, piano en stem. En de vocale harmonie met Marzo, Imbrechts, De Klerk en Faes optimaal vooraan.

Om dan tijdens een willekeurig moment achteraf te noteren dat we de herinnering aan dit wondermooie concert van Jan Swerts en medemusici zoals violiste Beatrijs De Klerk en cellist Sam Faes, naast Kevin Imbrechts (die met zijn al even ingetogen klinkende
Illuminine het voorprogramma mocht verzorgen) en Gianni Marzo op gitaar, zeker niet licht gaan vergeten.

Of zoals Swerts het optekende: “Het houdt me vast / het zou niet mogen wezen / en laat niet los / het fluistert in mijn slaap / er is daar niets / geen ongekend nadezen / nimmermeer / zie je iemand weer” (uit: “Het Ongekend Nadezen” – Oud Zeer).

Related posts
InstagramLiveRecensies

Billy Ocean @ De Roma: Refreinoceaan

Elke generatie lijkt zijn eigen Billy te hebben. Waar Billie Eilish Gen Z in vuur en vlam zet, is het de oudere…
InstagramLiveRecensies

Fleet Foxes @ De Roma: Onderdompelen in een bad van hemelse harmonieën

Fleet Foxes bestaat intussen al bijna twintig jaar, maar heeft op die lange periode slechts vier langspelers en twee eps op de…
LiveRecensies

Ry X @ De Roma: Van breekbaar naar dansbaar en terug

Na zijn passage begin juli in de KluB C van Rock Werchter hoefden de fans van Ry X niet lang te wachten…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.