Er zijn bands die een genre definiërenen, en er zijn bands die dat genre vervolgens blijven achtervolgen als een schaduw die nooit helemaal verdwijnt. American Football mag je gerust in die tweede categorie plaatsen. Hun titelloze debuut uit 1999 is de heilige graal van wat men later zou categoriseren als ‘midwest emo’. Met die blauwdruk inspireerde het trio talloze andere groepen die graag het gevoelige spectrum verkennen. Maar die erfenis bleef altijd aan hen plakken. Wat ooit klonk als een fragiel moment van adolescentie, bleek bij hun reünie in 2014 geen afgesloten hoofdstuk. Toch klonk het tweede album net iets teveel als een poging om de lijn van het debuut door te trekken. Op American Football (LP3) werden de grenzen al wat verder gelegd en op de vierde langspeler zet ze die evolutie stevig verder.
Vanaf de eerste seconden van opener “Man Overboard” wordt duidelijk dat dit geen terugkeer is naar vertrouwd terrein. De drums strompelen als een wantrouwige hartslag door het lied. Daaroverheen zweeft de karakteristieke breekbare stem van Mike Kinsella. Hij klinkt hier minder als de verteller, maar meer als een man die zichzelf in realtime probeert te begrijpen. Hoe anders American Football ook klinkt, je herkent ze instant. De hoekige gitaarlijnen en de mathematische structuren worden aangevuld met een rijker palet: vibrafoons, synthtexturen en zelfs blazers hoorden we in het verleden nog niet in hun songs. Toch slagen ze erin om deze elementen een plaats te geven waar ze schoonheid en ongemak feilloos hand in hand laten gaan.
Die expansie weerspiegelt een verdieping die nauwelijks nog iets te maken heeft met de jeugdige melancholie van hun beginjaren. Waar eerdere platen zich nestelden in de melancholie van ‘wat had kunnen zijn’ en relationele twijfel, kijkt American Football (LP4) onverbloemd naar de kantjes van het volwassen leven: scheidingen, verslaving, existentiële vermoeidheid. Zelden groeiden we zo mee op met een band en de verschillende fases die het leven in petto heeft. De muziek probeert niet langer te begrijpen wat er verloren ging, daarentegen vraagt ze zich af wat er überhaupt nog te redden valt. Die wanhoop is American Football niet vreemd en toch laat ze het nooit volledig ontsporen. Dat aspect is misschien wel de grootste kracht van deze plaat. Alsof er een berusting insluipt die op zich ook een vorm van bevrijding is. In die zin voelt dit album als een vervolg op het eerdere werk.
Neem “Bad Moons”, het acht minuten durende epicentrum van de plaat. Het begint als een ironische zelfreflectie waar frontman Kinsella zichzelf reduceert tot ’twee kinderen in een lange regenjas’. Het ontvouwt zich langzaam tot een cathartische uitbarsting van ongeziene paniek. De song bouwt laag voor laag op, met glinsterende gitaren die uiteindelijk openbarsten in een postrockachtige climax. De leadsingle laat zich moeilijk samenvatten, juist omdat het weigert zich te beperken tot één emotionele waarheid. De kwaliteit zakt nadien niet echt, maar het is wel een vroeg hoogtepunt. Het toont American Football anno 2026 op hun meest ambitieus.
Ook “No Feeling”, met Turnstile zanger Brendan Yates, verdient bijzondere aandacht, al was het maar vanwege de manier waarop het speelt met dissonantie en verwachting. De song balanceert op het randje van het comfortabele, met toonloze elementen die voortdurend dreigen de structuur te ondermijnen. Wanneer je achteloos luistert zou je haast denken dat er externe geluiden zich mengen in de muziek. Het is pas wanneer je heel aandachtig luistert dat je merkt dat het geheel opvallend coherent blijft. De donkere tekst contrasteert scherp met de dromerige muzikale omlijsting, wat een vervreemdend maar intrigerend effect oplevert. Het is precies in die spanning dat het album zijn meest fascinerende momenten vindt. Dan is er “The Patron Saint of Pale”, een nummer dat op het eerste gehoor bijna lichtvoetig aandoet, met speelse ritmische accenten en kinderlijke referenties (blad-steen-schaar als metafoor voor levenskeuzes). Maar onder die speelsheid schuilt een schrijnende eerlijkheid: Kinsella die worstelt met de banaliteit van beslissingen die eigenlijk ondraaglijk zwaar zijn. Het is een typisch voorbeeld van hoe American Football op deze plaat het alledaagse verheft tot iets existentieel geladen, zonder ooit in melodrama te vervallen.
Ook qua productie zet American Football een stap in de andere richting. Op de eerste twee album koos het trio steevast voor een zekere minimalistische esthetiek. Op American Football (LP3) was de stap naar een voller geluid al ingezet, maar nu haalt ze alles uit de kast met een voller en gelaagde geluid. Toch voelt het nergens overdadig; elke toevoeging lijkt zorgvuldig afgewogen. De invloeden zijn divers; van de melancholische grandeur van The Cure tot de repetitieve structuren van minimalistische componisten als Steve Reich. Afsluiter “No Soul to Save” fungeert als een soort fundamentele epiloog. De titel suggereert cynisme en toch klinkt de song verrassend bevrijdend. Kinsella’s berusting van het idee dat er misschien niets meer te redden valt, komt als een vorm van acceptatie. De muziek ondersteunt dat gevoel met een open en lichtvoetige klankkleur, alsof de zwaarte van de voorafgaande nummers langzaam oplost in iets dat op rust lijkt.
Toch is American Football (LP4) niet zonder tekortkomingen. De eerste helft van de plaat kan soms zwaar aanvoelen. Bij momenten bijt de band zich iets te nadrukkelijk vast alsof de band zich in zijn eigen thematische duisternis vastloopt. Hoe goed de teksten ook zijn, sommige teksten neigen naar zelfherhaling. We juichen hun drang naar experimenteren toe, maar niet elke uitstap landt even overtuigend. Maar zelfs in die minder geslaagde momenten blijft de ambitie voelbaar, en dat maakt veel goed. Wat uiteindelijk overblijft, is een plaat die verschillende luisterbeurten nodig heeft om alle kantjes te ontdekken. Die de vinger op de pijnlijke kanten van het leven legt, maar nooit donker wordt. De heren van American Football zijn niet meer de adolescenten van eind de jaren negentig die een tijdsdocument vastlegden. Toch kunnen ze nog steeds de tijd perfect capteren. American Football (LP4) biedt een perspectief dat volwassenheid, met alle tegenstrijdigheden en complexiteit, mooi weet te vatten.
American Football staat op 23 juni voor het eerst in België. De show vindt plaats in La Madeleine. Een dag later kan je ze aan het werk zien in Paradiso in Amsterdam.
Ontdek “Bad Moons”, ons favoriete nummer van Before The World Caves In, in onze Plaatje van de Plaat-playlist op Spotify.
