Mayhem is zonder twijfel de meest beruchte en tegelijkertijd een van de invloedrijkste bands uit de Noorse blackmetalscene. De band wordt algemeen beschouwd als pionier van het subgenre en van de bijhorende esthetiek, klanktaal en ideologische overtuigingen van de scene. Het is bovendien een van die zeldzame groepen waarvan het imago haast de muziek overstijgt en een eigen leven is gaan leiden binnen de populaire cultuur. Soms krijgt die beeldvorming een komisch karakter, zoals foto’s waarop gitarist Øystein “Euronymous” Aarseth en kortstondig bandlid Varg Vikernes eruitzien als pretentieuze nerds of beschonken interviews van bassist Jørn “Necrobutcher” Stubberud. Tegelijk is dit imago onlosmakelijk verbonden met tragische en weerzinwekkende gebeurtenissen. Zo verwondde zanger Pelle “Dead” Ohlin zichzelf tijdens liveoptredens geregeld met jachtmessen en glasscherven, terwijl vooraan op het podium afgehakte varkens- of schapenkoppen op staken werden tentoongespreid.
Deze escalerende zelfdestructie culmineerde uiteindelijk in zijn zelfdoding. Dead werd gevonden door Euronymous, die alvorens de politie te verwittigen terloops enkele foto’s nam van de plaats delict. Een van deze beelden zou later berucht worden als hoesafbeelding van de livebootleg The Dawn of the Black Hearts uit 1995. Daarnaast circuleren verhalen dat hij schedelfragmenten en buisjes met hersenmateriaal naar penvrienden opstuurde. Ook Euronymous zelf ontsnapte niet aan het geweld dat de scene teisterde. Hij werd in 1993 vermoord door de eerdergenoemde Vikernes. Hoe deze jongeren uit een ogenschijnlijk welgestelde en probleemloze Oslose buitenwijk toch op een pad van extremiteit en destructie belandden, werd verfilmd in de biopic Lords of Chaos uit 2018. Desondanks oogstte Mayhem op muzikaal vlak ruime erkenning. Na al deze gewelddadige gebeurtenissen slaagde de band er namelijk alsnog in om een volwaardig studioalbum uit te brengen: de inmiddels klassieke De Mysteriis Dom Sathanas uit 1994, met Attila Csihar als vervanger van Dead. Dit album geldt als een van de definitieve voorbeelden van het Noorse blackmetalgeluid en vormt het culminatiepunt van talloze demo’s, ep’s en livebootlegs die deze scene in eerste instantie mee vormgaven.
Ook na 1995 bleef de band muziek uitbrengen, zij het met wisselend succes. Mayhems discografie kan worden omschreven als consistent, maar stilistisch diffuus. Na een korte pauze hervormde de band zich met stichtend lid Necrobutcher, drummer Jan “Hellhammer” Blomberg en de nieuwe gitarist Rune “Blasphemer” Eriksen, later opnieuw vergezeld door Csihar. Muzikaal sloeg de band met Grand Declaration of War uit 2000 en Ordo ad Chao uit 2007 een uitgesproken nieuwe richting in. Deze albums kenmerken zich door progressieve en avant-gardistische structuren, sterke dissonantie en een onorthodoxe songopbouw die bewust breken met klassieke blackmetalconventies. Na het vertrek van Blasphemer, die werd opgevangen door de twee gitaristen Charles “Ghul” Hedger en Morten “Teloch” Iversen, verloor Mayhem zijn vernieuwingsdrang. Met Esoteric Warfare uit 2014 en hun laatste album Daemon uit 2019 keerde Mayhem terug naar een meer traditionele blackmetalbenadering die duidelijk de mosterd haalde bij De Mysteriis. Ook op productievlak blijft de band wisselvallig: soms kiest ze voor een gepolijste sound, zoals op Chimera uit 2004 en Daemon, terwijl andere albums uiterst ruw en minimalistisch klinken. Met deze bezetting verschijnt uiteindelijk het zevende studioalbum Liturgy of Death, waarvan de klankrichting dus vooraf moeilijk in te schatten was.
De albumhoes roept de sfeer op van een zeventiende-eeuws barokschilderij en is doordrongen van symboliek die aansluit bij de thematiek waarmee Mayhem zich traditioneel bezighoudt en ook op dit album verder uitdiept. De schedel verwijst naar het klassieke memento mori-motief, terwijl vanitas-symbolen zoals de zandloper en de kaars refereren naar vergankelijkheid. Daarnaast bevat het beeld diverse occulte en esoterische elementen. Samen getuigen deze motieven van de blijvende fascinatie van de band voor sterfelijkheid, existentiële leegte en occultisme.
De opener “Ephemeral Eternity” bevestigt deze thema’s en zet meteen de esoterische sfeer neer waarin Mayhem uitblinkt. Na een atmosferische intro leiden een melodische lead en onheilspellende chants, uitgevoerd door niemand minder dan vocalist Kristoffer Rygg van Ulver, de luisteraar verder in de occulte stemming. Na deze intro breekt de klassieke Noorse blackmetal los, gedreven door een karakteristieke ijzige tremolo-riff en begeleid door blastbeats. Het nummer toont meteen een van de troeven van de band aan, met name de veelzijdigheid van Csihar als zanger. Het merendeel van zijn zang bestaat uit zijn kenmerkende valse-stemplooizang, een techniek die een korrelige, hese klank oplevert. Daarnaast schakelt hij moeiteloos over naar meer klassieke diepe growls, helder gezang, parlando (in dit nummer in zijn moedertaal Hongaars) en bij wijlen operatisch gekweel.
Van deze laatste zangtechniek maakt Csihar bijvoorbeeld gebruik in de singles, “Despair” (rond 4:09), “Weep for Nothing” (rond 3:38) en “Realm of Endless Misery” (rond 3:25). Gelukkig beperkt hij deze techniek, die wat meeheeft van Saruman die een kwaadaardige bezwering uitspreekt, tot enkele brugpassages en outro’s. Wanneer ze te veel op de voorgrond treedt, klinkt ze bijna cartoonesk en doet ze afbreuk aan de esoterische sfeer van het album. Deze nummers wisselen tragere, meer groovy passages af met typische atonale en tremolo-riffs die sterk doen denken aan De Mysteriis. Met uitzondering van het wat chaotischer “Despair” klinkt de rest van het album relatief gecalculeerd. Nummers zoals “Weep for Nothing”, “Realm of Endless Misery” en vooral “Funeral of Existence” klinken als een betrouwbare iteratie van het De Mysteriis-geluid. Ondanks de langere speelduur van sommige nummers zijn ze compositioneel vrij klassiek, met lange melodische tremolo-riffs en weinig verrassingen. Het is dus duidelijk dat Mayhem hier muzikaal op veilig speelt, een keuze die ook tot uiting komt in de heldere, scherpe productie die in lijn ligt met het vorige album Daemon. Hoewel deze zuivere productie ervoor zorgt dat je alle bends, slides en chugs van Teloch en Ghul perfect hoort, lijkt het erop dat ze nog steeds te veel Euronymous en Blasphemer proberen na te bootsen in plaats van een eigen stijl te ontwikkelen.
De kortere, meer gefocuste nummers met minder lange melodische tremolo-riffs lijken het beste te werken. Zo bevatten “Propitious Death” en vooral “Aeon’s End” enkele van de sterkste riffs op het album. Rond 1:50 duikt in dit eerste nummer een bijzonder sterke riff op, gedragen door syncopische tomaccenten. Hellhammers drumwerk is opnieuw van een uitzonderlijk niveau: uitzinnige blastbeats worden afgewisseld met intrinsieke bekkenpatronen en complexe fills, die niet enkel razendsnel zijn, maar ook gelaagd zodat herhaalde luisterbeurten nodig zijn om alles ten volle te waarderen.
Aan de ene kant is De Mysteriis Dom Sathanas muzikaal een degelijke representatie van de Noorse blackmetalscene, maar het album dankt zijn iconische status voor een groot deel aan de omstreden en zwaar gemythologiseerde voorgeschiedenis van de band. Platen van tijdgenoten als Darkthrone, Immortal, Emperor en Enslaved waren onmiskenbaar visionairder en hebben de tand des tijds beter doorstaan. Aan de andere kant is er tot op vandaag geen enkele band die erin geslaagd is om exact te klinken zoals Mayhem dat deed op De Mysteriis, ondanks verwoede pogingen. Ironisch genoeg probeert Mayhem zelf dit geluid sinds Esoteric Warfare opnieuw te benaderen, een trend die op Liturgy of Death volledig wordt doorgetrokken. Voor liefhebbers van het meer experimentele Mayhem kleurt dit album te weinig buiten de lijntjes. Voor wie nog steeds op zoek is naar een eigentijdse tegenhanger van De Mysteriis biedt dit album weliswaar herkenning, maar blijft het uiteindelijk hangen bij een voorzichtige herinterpretatie.
Voor wie het betreurt dat de winter op zijn einde loopt, speelt de band op 8 februari zijn enige Belgische show in OM Seraing.
Facebook / Instagram / Website
Ontdek “Aeon’s End”, ons favoriete nummer van Liturgy of Death, in onze Plaatje van de Plaat-playlist op Spotify.
