© Anya Broido
Ulrika Spacek heeft met EXPO zijn vierde album uitgebracht. Na een turbulente periode, waarin de bandleden uitvlogen over Europa, lijkt de collectiviteit nu echter groter dan ooit. Zo woont zanger/gitarist Rhys Edwards vandaag de dag in het Zweedse Stockholm en staat hij ons van daaruit graag te woord. ‘Maar we blijven een Londense band. Ik ga nog steeds vaak op en neer.’ Rhys praat vanuit een rustig kamertje, maar wordt hij ook af en toe overstemd door luid geschreeuw. ‘Sorry, dan is onze baby.’ Die indirect ook van invloed is geweest voor het nieuwe album. Maar daarover later meer…
‘We zijn zeker blij met EXPO. Een album maken is altijd hard werken voor ons vijven, maar daarna kunnen we het vieren door het met iedereen te delen. En vooral door veel op te treden.’ EXPO voelt niet zomaar als ‘het vierde album’. ‘Het voelt als een nieuw hoofdstuk. Bij het vorige album Compact Trauma (2023) ging het allemaal heel stroef. Het was het moeilijkste album dat we ooit hebben gemaakt. Er is toen heel veel gebeurd in onze levens, maar we voelen ons nu heel zelfverzekerd in wie we zijn en wat we willen maken. Om alles samen te brengen tot één sound, waarbij we nu ook weer een stapje verder zijn gegaan, denk ik.’
Even terug naar 2023, Compact Trauma was net uitgebracht, hoe moeizaam dan ook. ‘We hadden daarna wel een heel succesvolle tour, vooral in de Verenigde Staten. We hadden veel publiek, we voelden ons goed en waren ook opgelucht. En we hadden nog visa voor één jaar in de Verenigde Staten. We besloten om nog snel een nieuw album te maken.’ Rhys lacht: ‘Maar zoals zo vaak bij Ulrika Spacek, duurde het langer dan verwacht. We verloren ons lang in de details, waardoor het niet één, maar twee jaar duurde voordat we EXPO konden uitbrengen. Dat was jammer, maar toch. We hadden toen het momentum en we voelden ons zelfverzekerd. En we dachten er allemaal niet te veel over na. Dat was een goede start om een album te maken.’ Met EXPO als resultaat.
Om het verhaal van EXPO beter te kunnen plaatsen, gaan we nog verder terug in de tijd, naar het jaar 2014. De twee oude schoolvrienden Rhys Edwards en Rhys Williams speelden toen in verschillende bands en ze ontmoetten elkaar weer in Berlijn. Bij één van hun feestjes besloten ze samen verder te gaan in een nieuwe band. De naam werd Ulrika Spacek, een verwijzing naar de beruchte Ulrike Meinhof (lid van de Rote Armee Fraktion, RAF) en de Amerikaanse actrice Sissy Spacek. Het tweetal keerde terug naar Londen en de band werd uitgebreid tot het huidige vijftal. De beginjaren waren een tijd van communities: artiesten, muzikanten en kunstenaars die elkaar inspireerden in de Londense scene. ‘Wij woonden bij elkaar in een kraakpand, een voormalige galerie, waar we over politiek praatten, muziek maakten en feestjes gaven.’ Het leverde de oneindige inspiratie op voor de eerste twee albums The Album Paranoia (2016) en Modern English Decoration (2017). ‘We moesten het kraakpand verlaten ten tijde van Compact Trauma. Vandaar dat het toen allemaal zo moeizaam ging. Nu wonen we dus allemaal verspreid. Maar Londen voelt nog steeds als thuis. Daar oefenen we ook nog af en toe nemen we onze muziek op.’
© CPU – Marvin Anthony
Met de sloop van het kraakpand, stortte ook de fysieke community in elkaar. ‘Dus waren we gedwongen om online tools te gebruiken. Dat gaf een hele nieuwe en aparte dynamiek. Soms werkten we met z’n allen online, soms in duo’s apart en vaak ook even alleen. Er gebeuren dan andere dingen dan toen we nog samen waren in dat pand in Londen. Er was nu meer ruimte voor nieuwe experimenten en ook voor reflectie. Iedereen dacht mee over de songs en bracht iets in. We hadden ook een gezamenlijke databank met allerlei ideeën, waarop iedereen dan reageerde. Ik durf zelfs te zeggen dat dit ons meest collectieve album ooit is geworden. Het is het resultaat van vijf persoonlijkheden.’
De werkwijze is dan wel veranderd, maar de sound is nog steeds heel herkenbaar Ulrike Spacek. ‘Onze muziek klink altijd als een soort patchwork. Een lappendeken, waarop we dingen samenvoegen, die misschien niet samengevoegd kunnen worden. En met de digitale mogelijkheden van nu, kunnen we daarin eindeloos door blijven gaan.’ Hij grinnikt: ‘Een song van Ulrika Spacek is pas klaar als de computer is gecrasht.’ Zoals altijd, gebeurt er ook op EXPO weer heel veel. ‘Dat is zowel binnen als tussen de songs. Maar het album is toch één geheel, één verhaal en één gevoel. Op Compact Trauma gingen we voor een warmere sound, zoals op een tape. Op EXPO zijn we gegaan voor een meer digitale sound. Het klinkt wat kouder, met veel bliepjes en vervormende effecten. Dat past ook goed bij de thema’s. EXPO handelt deels over de technologie in ons leven, over vervreemding met het internet. De opener “Intro” laat het nachtelijke geluid van een verlaten straat horen, koud en kil. Het was het eerste nummer dat we maakten voor het album en het werd eigenlijk de blauwdruk ervoor.’ Voor Rhys zelf had deze koele blauwdruk, en daarmee het hele album, nog een extra persoonlijke motivatie.’ Voor mij was het ook een reactie op mijn soloalbum dat ik had uitgebracht. Daarop staan veel warme strijkers en blazers. Ik wilde met Ulrika Spacek juist weer het tegenovergestelde. En hoewel heel verschillend, ben ik trots op beide albums. Misschien stiekem nog het meest op die met Ulrika Spacek, juist omdat het zo’n collectief is. Dat vind ik zo mooi. Dat het nog steeds kan en dat het ook nog steeds werkt bij ons.’
De songs op EXPO klinken inderdaad nog steeds vertrouwd in al hun onvoorspelbaarheid. Zo ook in de teksten, die nog altijd uit Rhys’ pen komen. ‘Ik denk daar niet te veel bij na. Hoe meer ze uit mijn onderbewuste komen, hoe vrijer en puurder ze zijn. Ze zijn als een soort gesprek dat ik voer met mijn brein, dus erg naar binnen gericht. Maar op EXPO kijk ik voor het eerst ook meer naar buiten. Onze dochter was op komst. En dan kijk je toch meer naar de wereld waarin zij terecht gaat komen. Dat maakt je niet echt blij. De teksten gaan veel over het individualisme, of eigenlijk de eenzaamheid in deze wereld. Zoals je ook ziet bij artificial intelligence en social media. Ze kunnen een voordeel zijn, maar ook een vloek. Maar als een soort tegenwicht, gaan de teksten ook over onszelf, die band, dat collectief van vijf. Over de kunst van het creëren zelf. Want dat koesteren we, zeker in deze tijd en wereld.’
Dat trekt zich ook door in de keuze voor de titel ‘EXPO’. ‘Het verwijst naar een soort plaats waar gehandeld wordt. Waar iedereen een winkel, stalletje of een kraampje heeft, waar hij of zij zichzelf kan verkopen. Wij zijn dan zelf een van de stalletjes in een hele grote ruimte.’ Daarbij klinkt het woord EXPO met slechts vier letters ook lekker down to earth. Geschreven in kapitalen voelt het ook wat kouder.’ Maar wie het album helemaal heeft beluisterd, voelt aan het einde toch net even iets anders.’ Dat hebben we bewust gedaan. Afsluiter “Incomplete Symphony” voelt juist iets minder koud.’ Als een teken van hoop? ‘Niet echt, want de tekst is een soort cliffhanger: het eindigt noch hoopvol, noch depressief. Niet wetende wat het volgende hoofdstuk zal zijn.’ Een klassiek open einde, dus. ‘En ik weet ook echt niet wat het volgende hoofdstuk zal zijn.’
Maar het hoofdstuk EXPO wordt hiermee in ieder geval in stijl afgesloten. ‘Ik hou ervan als iemand iets anders hoort in onze muziek. Als nieuwe relaties worden gelegd, die we zelf niet eens hebben gehoord. Kijk, wij discussiëren zelf altijd heel veel over onze muziek. Vroeger deden we in ons kraakpand in Londen. Met EXPO deden we dat veelal online. En als het resultaat dan ook weer veel discussie oplevert bij de luisteraars, dan hebben we heel veel bereikt.’
