© CPU – Lennert Nuyttens
Arbeid Adelt! Wie kent ze niet? Het is verplicht luistervoer voor eenieder die zich wil verdiepen in de Belpop. In 1981 brachten ze hun eerste single uit. Het was de tijd van de cassetterecorder. Nu, anno 2025, wordt de ep Herrie!2025 gelost. En wel als een fysieke cassette met een downloadcode. ‘Het is meteen ook een kunstwerk voor in de kast’. De woordkunstenaar Marcel Vanthilt heeft er duidelijk nog zin in. In ‘zijn’ Arbeid Adelt! En in een openhartig gesprek aan de Groenplaats in zijn geliefde stad Antwerpen.
‘Heerlijk toch, die stad? Nee, de natuur is niks voor mij.’ Marcel is amper aangekomen op de plaats van afspraak of begint al spontaan te vertellen. Met gerichte vragen blijkt het gesprek nog enigszins in te kaderen. Hoewel een kader nou net iets is waar je Marcel Vanthilt níet in moet stoppen. Dus beginnen we maar meteen met dé aanleiding: de ep Herrie!2025 met vier nieuwe nummers. Was de wereld eraan toe? Was Marcel eraan toe? ‘Kijk, commercieel gezien hoef ik het niet te doen. Maar ik vind het hoe langer hoe leuker om te knutselen met die band: met taal, met geluiden en met muziek. Het blijft een heel leuke kunstvorm die mij ligt. En waarom juist vier nummers?’, stelt hij als volleerd interviewer zichzelf de vervolgvraag… ‘Eigenlijk hadden we twintig nummers, maar dan wordt dat meteen weer heel zo’n elpee. Dan duurt het weer drie maanden voordat die vinyl af is. En komt er weer die vraag wat de single wordt… Oh man, oh man… Dat hoeft nu allemaal niet. Ik ga gewoon elke week iets uitbrengen vanaf nu!’ ‘Meen je dat serieus?’ ‘Dat meen ik echt serieus, ja. Dat is heel bevrijdend. En de cassette is zowat de snelste en goedkoopste manier om te reproduceren. Als je iets fysiek in je handen wilt hebben. Digitaal kan ik niet vastpakken. Maar een cassette wel. Het is ook echt een kunstvoorwerp.’
© CPU – Koen Bauters
Marcel zet de nieuwe cassette meteen in zijn eigen, historische context. ‘Voor mij als zestiger is de cassette het absolute begin van mijn muzikale bevrijding. De eerste kwam op de markt in 1964. Daarvoor stond er bij ons thuis een grote bandopnemer met daarop James Last, De Strangers en de Anita Kerr Singers. En ja, er was een pick-up, maar we hadden maar vijf elpees. En toen kreeg ik ineens een Philips cassetterecorder voor mijn achtste verjaardag. Je weet wel, met zo’n microfoontje. ‘Wauw, ik kan naar de radio luisteren en opnemen wat ik wil!’’ Een nostalgische cirkel lijkt zich voor zijn ogen te sluiten: ‘Ja, de cassette, het ding, het plastieken doosje… Dat is de sleutel waar voor mij alles mee begon. En nu is de cassette voor mij het kunstvoorwerpje dat je thuis op de kast wilt hebben.’
Met Herrie!2025 koop je volgens Marcel dus een kunstwerkje, althans qua fysieke vorm. Maar waarom brengt hij de inhoud juist nú de wereld in: vier songs met de prikkelende titels “Herrie”, “Biseksuele Birmees”, “Knipmes Freejazz” en “Recalcitrant”? Hij is daar duidelijk in: ‘De vorige plaat is alweer van twee jaar geleden, Het Heelal is Hier. Ik wilde nu gewoon een bericht de wereld in sturen. Zo van: ‘Het is niet gestopt’. Want ik ga gewoon door. Wie er ook in de band mag zitten. Want Luc (Van Acker, keyboards/gitaar, red.) komt en gaat. Vanwege zijn burn-out is hij niet tot méér in staat. En wat kan ik dan doen?’, stelt hij zichzelf de vraag. ‘Ik kan wel gaan optreden onder de naam Marcel Vanthilt, maar ja…‘ Dat deed hij al eens rond zijn zestigste verjaardag. Toen hij solo ook de plaat Ca$h Ca$h uitbracht. ‘Maar ik vind Arbeid Adelt! nu veel leuker. Ik vind het gewoon een goeie winkel, zeg maar. Zoiets als de Hema. Je weet dan: Oh ja, dat is die winkel. Die ouwe brol ligt er ook nog en wordt soms opnieuw gemaakt, zoals “De dag dat het zonlicht niet meer scheen”. Maar er liggen ook nieuwe artikelen. Dat weet je bij de Hema. En dat weet je bij Arbeid Adelt! Het kan ook dat je nu ‘De Kromme Banaan’ heet en volgende week ‘De Verborgen Wolk’. Maar heeft dat veel zin? Pak nu één concept en breng onder dat merk allerlei dingen uit. Dat kan volgende week ook een filmtrack zijn of iets met een klassiek ensemble.’
Het is een interessante vergelijking die triggert: ‘Heeft het merk of concept Arbeid Adelt! dan ook grenzen? Of anders gezegd: wat mag ik verwachten als ik jouw winkeltje binnen kom?’ ‘Dat het taalexperimenteel is. Er wordt op een andere manier met taal gespeeld dan alle andere mensen doen in het Nederlands. En die altijd maar blijven zeuren over de liefde en dat het liefje het heeft uitgemaakt… En het is ook een muziekexperiment. Maar het is wel toegankelijk en beluisterbaar. Want je kunt zó experimenteel gaan, dat het alleen interessant is voor de muzikant zelf.’
© CPU – Lennert Nuyttens
En is er dan ook plaats voor maatschappijkritiek, of voor een boodschap? Herrie!2025 komt immers uit op een moment dat de wereld in brand staat. Marcel knikt en vertelt spontaan enkele voorbeelden. Vooral over het Amerika van Trump, een land dat hij natuurlijk heel goed kent. Maar Arbeid Adelt! lijkt hem niet de plek om iets op te lossen. ‘Nee, om echt iets te doen zou je een politieke beweging moeten starten, of een burgerbeweging. Maar daar heb ik geen tijd voor.’ (lachend) ‘Sorry wereld, maar ik heb te weinig tijd voor U! Dan zou je een Greta Thunberg moeten zijn, die alleen maar dat doet. Maar daar heb ik geen zin in.’
Marcel richt zich dus vooral op de taal, om de taal. En daarvoor hoeft hij niet ver te zoeken. ‘Zelf lees ik graag het woordenboek. Ik kan het nu openslaan en lees meteen tien woorden waar ik nog nooit van heb gehoord. Dat is toch zalig? Wat een schatkist! En dat staat gewoon in de kast. En als ik dan een woord zie of hoor, dan schrijf ik het meteen op. Of ik sms het naar mijzelf. Zo heb ik laatst een nieuwe telefoon moeten kopen met zo’n autocorrect. Dat levert leuke verrassingen op! Dat inspireert mij dan!’ Misschien is hij zo ook tot de briljante “Biseksuele Birmees” gekomen, de titel van een instrumentaal nummer op Herrie!2025?’ ‘Ja precies, zó ging het ook: we moesten een titel hebben. Birmees vond ik een mooi woord. Maar wat zet je daar nu voor? Ik zei: ‘Biseksueel. Dat klinkt goed: biseksuele Birmees’ We spelen dat nu live. En ja, het heet helemaal niet meer “Biseksuele Birmees”. Het heet nu “Hoe kan je nu vergeten dat je alzheimer hebt?” Dat bekt beter, dat rolt… en blijft beter hangen.’
Marcel blijft een liefhebber van taal, de Nederlandse taal. Maar ziet hij het als kunstvorm, of wil hij met die taal ook nog iets zeggen? Marcel wijst om zich heen, naar het terras en de mensen op de Groenplaats. ‘Iedereen is nu ‘aan het talen’. Iedereen verspreidt woorden naar elkaar. Dat gebeurt volledig onbewust… En wat ík wil zeggen, is iets van: ‘Draai die woorden eens om’. En: ‘Er zijn ook nog andere woorden’.’ Marcel blijft nog even zijn eigen woorden verspreiden: ‘Een taalexpert zei laatst dat de jeugd steeds meer Engelse woorden gebruikt. En het gebeurt trouwens ook in het journaal: feelgood, worst case scenario, win-win situation. Terwijl er ook Nederlandstalige woorden voor zijn.‘ ‘Maar vind je dat dan erg? Ben je een taalpurist?’ Marcel laat even een pauze vallen, een zeldzaamheid… ‘Misschien is het niet zo erg. Zo maak je zo ook een nieuwe taal, zoals de hele Amerikaanse hiphopscene. Maar ook de Marokkanen in Antwerpen, die hun eigen taal mengen met wat ze op school geleerd hebben. Dat is eigenlijk ook nieuwe kunst. En dat moet zeker kunnen. Maar ook die oude correcte taal is heel tof, zoals Gerard Reve of Herman de Koning. Als je daar iets mee kunt doen…’
Marcel klinkt in alles vooral heel opgelucht. Alsof alle druk is weggevallen. ‘Ja, dat klopt wel. Neem bijvoorbeeld Het Heelal is Hier. Ik vond het tof om te doen en ik vond het best een leuke plaat. Het heeft ook redelijk goed verkocht. Tweeduizend is niet slecht voor een niche band. Maar heel die procedure….’ Er volgt een diepe, haast vermoeide zucht. Is Marcel dan misschien meer een man van het moment? ‘Ja, ik denk het wel. Ik wil niet meer maanden op iets gaan kauwen. Als je een goed idee hebt, doe het. Twee dagen laten liggen en nog één keer prutsen. Als het dan niet goed is, begin dan aan het volgende.’ Hij klinkt als een echte kunstenaar… ‘Nou, zo zou ik mezelf niet durven noemen. Meer een creatieveling. Als ik zie wat echte beeldende kunstenaars doen. Daar heb ik te veel respect voor. Maar ik vind wel dat ik op mijn eigenaardige manier daar zo’n een spleetje in hebt. Dat je een tentoonstelling hebt van de echt grote kunstenaars. En op het einde van de gang is er zo’n streepje muziek. Dat je denkt: ’Dat is ook interessant’. Dat ben ik dan: dat laatste streepje.’
Maar stel dat hier op het terras iemand naast ons komt zitten en vraagt: ‘Marcel, ik wil hier in Antwerpen een expositie over jou gaan maken… Zou je dat doen?’ ‘Ja, natuurlijk! Ik zou meteen de boel gaan vol schilderen.‘ Zijn lach buldert. Maar tegelijkertijd zien we dat Marcels brein meteen weer overloopt van ideeën. ‘Ik zie nu alle tentoonstellingen voor me, die ik goed vond. Zoals vorige jaar Marina Abramović in Amsterdam. In mijn eigen expo zou ik zeker ook levende mensen tentoonstellen. Hier in Antwerpen loopt sinds een maand een gast rond met een winkelkar. Volgeladen met allerlei zakken en vuiligheid. Hij ziet er zelf ook heel vuil uit. Die man moet daar komen staan… maar poedelnaakt!‘
Wat zou daar achter zitten, dat beeld van die poedelnaakte man? En überhaupt achter het beeld van Arbeid Adelt! ? Of moeten we dat niet analyseren? ‘Nee, je hoeft iets niet te begrijpen. Iets moet boeiend zijn. Iets moet prikkelend zijn. Dat is al genoeg. En begrijpen… Kijk, je kan er een diepzinnige betekenis aan geven. Maar dat is achteraf. Ik vind het ook heel fout als er alléén maar een diepzinnige betekenis is. Wat een flauwekul: je wilt alleen maar serieus doen om serieus te doen. Dat is aan mij niet besteed.’
© CPU – Lennert Nuyttens
We keren weer terug naar de virtuele Marcel Vanthilt expo. ‘Ik zie niet één ruimte, maar een doolhof aan ruimtes. Dat past beter bij me. En daar zou overal muziek zijn. Maar dan zo, dat je van het nummer “Herrie” bijvoorbeeld alleen de saxofoon hoort: ‘ta tata tata ta’. En daar hoort dan iets bij, snap je?’ Hij mijmert nog even door. ‘Ik zou dat wel heel graag doen, ja. En dan in de Boerentoren, de volledige Boerentoren.’ ‘Dus van beneden naar boven… En wat staat er bovenaan?’ ‘Als het een hommage is, dan moet daar een enorm beeld van Panemarenko staan, dat opstijgt.’
Met of zonder eigen expo, Marcel blijft natuurlijk een publiek figuur. Waarover iedereen wel een mening heeft. ‘Ik word nog wel herkend. Gelukkig wel. En sommigen zeggen dan: ‘Het is heel tof wat ge doet’. En dat is ook genoeg. Maar ik ben nu al een jaar of zes niet meer op de televisie. En de mensen weten echt niet meer wat ik doe. Weten niets van Arbeid Adelt! Weten niets van Willy, de radiozender. Maar afgelopen zaterdag hebben we hier gespeeld in de Djingel Djangel. Met muziek van de cassette en nog andere dingen. Als je dan een uur lang de aandacht van zo’n club kunt volhouden… En dat ze op het einde wild applaudisseren… dan denk ik: ‘Het zit wel goed.’
‘Kijk, ik wordt nu achtenzestig. Mijn pa was dan al vijf jaar dood. Hij stief op drieënzestig. Dus ik leef nu in extra time.’ (lachend) ‘We gaan echt naar de strafschoppen toe, hé. Maar tot de laatste bal zal het spannend blijven!’ ‘Met wellicht nog een bucketlist?’ ‘Ik heb nog een aantal documentaires in mijn kop die ik graag zou willen maken. Inderdaad over muziek, maar ook over heel andere zaken. Ik zie graag goed gemaakte documentaires, zoals Louis Theroux. Of Boudewijn Büch met zijn eilanden. Dat is zo geniaal. Die man houdt mij drie kwartier bezig over een leeg eiland waar een paal staat en een kaketoe zit. Heerlijk… En zo zijn er duizenden verhalen.’ ‘En zijn er nog muzikale wensen?’ ‘Dat ik toch eens een kleinkunst plaat ga maken. Er zijn al heel wat teksten voor en ik heb wat covers in mijn hoofd. Ik vind dat zelf heel mooi. Dat is óók mijn jeugd hé: Boudewijn de Groot, Jules de Corte, de georkestreerde platen van Hans van Hemert.’
De cirkel lijkt rond. We zijn terug bij de jeugd van Marcel Vanthilt. De tijd dat de cassette werd uitgevonden. Waarmee muziek en tekst kon worden opgenomen. Waarmee kon worden geknipt en geplakt. En dat er ook nog kunstzinnig uitzag. Anno 2025 geldt dat allemaal nog steeds voor Arbeid Adelt! De cassette Herrie!2025 (met moderne downloadcode) sluit een cirkel en is tegelijk misschien wel een nieuw begin. En… in tegenstelling tot de Hema kent Arbeid Adelt! geen sluitingstijden! Gelukkig maar.
