Hoe vaak moeten vrouwen hun verhaal nog vertellen voor er eindelijk echt naar hen geluisterd wordt? Hoe vaak moeten ze uitleggen wat seksueel geweld met hen doet, hoe diep de gevolgen zitten en waarom ervaringen niet zomaar verdwijnen? Het zijn vragen die al generaties lang gesteld worden en waarop we blijkbaar nog altijd geen antwoord hebben. Met you made me / skin on linen maakt de Canadese noisepunkband PISS van die frustratie een indrukwekkend debuutalbum. Frontvrouw Taylor Zantingh neemt ons mee door ervaringen van geweld en de gevolgen daarvan, terwijl gitarist Tyler Paterson, bassist Gavin Moya en drummer Garreth Roberts haar woorden kracht bijzetten met een instrumentatie die even rauw als emotioneel klinkt. Samen combineren ze persoonlijke teksten, schurende noise en fragmenten waarin verschillende perspectieven aan bod komen. Die fragmenten zijn geen onderbrekingen, maar maken integraal deel uit van het verhaal. Het resultaat is een bijzonder sterk opgebouwd debuut dat je niet zomaar even opzet om wat muziek te luisteren. PISS vraagt je volledige aandacht en krijgt die van ons ook, van de eerste tot de laatste seconde.
Dat begint nochtans bijzonder onschuldig. Op “kai and friends” horen we kinderen vertellen wat ze later willen worden, vol enthousiasme over alles wat nog voor hen ligt. Die onschuld krijgt al snel een pijnlijke betekenis wanneer de stemmen plaatsmaken voor de onrustige gitaren van “i wanted to be a singer”. Aanvankelijk klinkt Zantingh nog wat aarzelend, alsof ze voorzichtig zoekt naar de juiste woorden, maar naarmate het nummer vordert, maakt die twijfel plaats voor steeds meer woede. Ze vertelt hoe ze vroeger boeken wilde schrijven en zangeres wilde worden, maar nu voortdurend haar eigen ervaringen als slachtoffer moet uitleggen omdat seksueel geweld zo verschrikkelijk genormaliseerd is. Eigenlijk wil ze gewoon veilig kunnen zijn in haar eigen lichaam. Ondertussen wordt de instrumentatie steeds agressiever en wanneer ze tegen het einde haar vroegere dromen uitschreeuwt, voel je de frustratie in iedere lettergreep. Haar stem lijkt op momenten nauwelijks nog ruimte te hebben om adem te halen, maar toch blijft ze doorgaan. Het is een bijzonder aangrijpende start die meteen duidelijk maakt dat PISS geen enkele emotie zal proberen te verbergen.
Ook daarna laat de band de spanning nauwelijks los. Op “time loop at hot slit” razen de gitaren aan een hoog tempo voorbij, terwijl korte uitbarstingen van noise de muziek nog onrustiger maken. Zantinghs zang blijft opvallend verstaanbaar, zelfs wanneer ze bijna zonder ophouden schreeuwt. Af en toe hoor je haar nadrukkelijk ademhalen voor ze opnieuw verdergaat, waardoor iedere zin nog meer gewicht krijgt. Het is alsof de woorden er koste wat het kost uit moeten. Ook “a little girl’s horse craze betrays her” laat horen hoe ver ze vocaal durft te gaan, terwijl Paterson, Moya en Roberts een benauwend geluid neerzetten. De instrumentatie is hard en soms onaangenaam, maar net daarin schuilt een groot deel van de kracht. Op “there was a door” schuren de gitaren zo fel dat het bijna pijn doet aan de oren, terwijl de diepe bas tijdens het refrein nog wat extra druk zet. Toch voelt dat lawaai nergens gratuit aan. Het sluit aan bij de emoties die Zantingh probeert over te brengen en maakt de muziek daardoor meer confronterend. PISS wil niet alleen dat we begrijpen wat er verteld wordt, maar ook dat we er iets bij voelen.
Minstens even indrukwekkend is de manier waarop de band de liedjes afwisselt met gesproken fragmenten. Op “manon on the trial of gisèle pelicot” wordt bijvoorbeeld stilgestaan bij een rechtszaak die opnieuw pijnlijk duidelijk maakte hoe diep seksueel geweld en de maatschappelijke omgang ermee geworteld zitten. Andere fragmenten, zoals “andrea i”, “toni” en “vikki”, brengen verschillende stemmen en ervaringen samen, waardoor het album veel verder reikt dan één persoonlijk verhaal. De fragmenten geven telkens even ruimte om de woorden te laten binnenkomen, maar zorgen er tegelijk voor dat de daaropvolgende muziek harder raakt. Op “self-blame with thorn necklace and hummingbird” wordt bijvoorbeeld duidelijk hoe absurd het is om de verantwoordelijkheid voor seksueel geweld bij slachtoffers te leggen. Welk lichaam iemand heeft, welke kleren die draagt of hoe die eruitziet, zou nooit een verklaring mogen zijn voor wat iemand wordt aangedaan. Zantingh brengt die gedachte met een rauwheid die weinig aan de verbeelding overlaat. Soms is het dus ongemakkelijk om naar te luisteren, maar misschien is dat precies wat nodig is. Want hoe vaak worden zulke ervaringen nog geminimaliseerd, in twijfel getrokken of gewoon genegeerd?
Op “Rote Zora. “Resistance is Possible.” Emma, no. 6, June 1984, pp. 39-41.” bereikt die combinatie van woede en overtuiging een van haar krachtigste momenten. De tekst is gebaseerd op een interview uit het feministische tijdschrift Emma uit 1984, waarin leden van de West-Duitse militante feministische groep Rote Zora aan het woord komen. Daarin wordt onder meer de normalisering van geweld tegen vrouwen tegenover de verontwaardiging over materiële schade geplaatst. Zantingh brengt die tegenstelling met een intensiteit die alleen maar toeneemt. Haar stem wordt steeds feller, haar ademhaling steeds hoorbaarder en wanneer ze bijna wanhopig vraagt hoe ze anderen eindelijk kan doen begrijpen wat er aan de hand is, voel je de frustratie. Toch is dit geen hulpeloze schreeuw om medelijden. Het is een eis om eindelijk serieus genomen te worden. Dat verschil maakt deze plaat zo belangrijk. PISS weigert de ervaringen te verzachten om ze voor anderen gemakkelijker verteerbaar te maken. De band wil niet dat we even luisteren, onze sympathie uitspreken en daarna gewoon verdergaan. Ze dwingt ons om stil te staan bij wat er verteld wordt. Aan iedereen die zulke ervaringen nog altijd minimaliseert, zouden we dan ook willen zeggen: luister naar die stemmen, naar de woede en naar de pijn. Kijk het godverdomme aan, want wegkijken is al veel te lang de gemakkelijkste optie geweest. Wanneer Zantingh uiteindelijk blijft schreeuwen dat verzet mogelijk is, klinkt dat niet alleen als een overtuiging, maar ook als een oproep om eindelijk iets te veranderen.
Na al die intensiteit krijgt “i keep trying to change the ending” een bijna ondraaglijke schoonheid. Het begint met rustige gitaren en viool, terwijl Taylor Zantingh haar woorden veel zachter uitspreekt. Haar zang krijgt iets van een intieme monoloog waarin de breekbaarheid die eerder onder alle woede verscholen zat, volledig naar boven komt. Langzaam sluipt er opnieuw ruis binnen en worden de gitaren luider, waarna de drums zich voorzichtig bij het geheel voegen. Even lijkt de muziek opnieuw te zullen ontsporen, maar de spanning trekt zich terug en haar stem wordt gemompel. Het voelt alsof ze zich in een koude, donkere ruimte bevindt, omringd door alles wat haar pijn heeft gedaan, terwijl ze toch ergens naar licht blijft zoeken. Wat daarna volgt, is misschien wel het mooiste moment van de hele plaat. De agressie verdwijnt en maakt plaats voor zachte gitaren, subtiele vioolklanken en een tederheid die we tot nu toe nog niet gehoord hebben. Na zoveel geschreeuw en frustratie komt die rust hard binnen. Het is het soort einde waarbij we even niet goed weten wat we moeten voelen na alles.
Wat PISS met you made me / skin on linen neerzet, verdient niets minder dan bewondering. Niet alleen omdat de boodschap zo belangrijk is, maar vooral omdat de band die muzikaal op een uitzonderlijk overtuigende manier weet over te brengen. De balans tussen de fragmenten en de nummers is zorgvuldig opgebouwd, de instrumentatie klinkt rauw zonder haar doel voorbij te schieten en Zantinghs stem draagt iedere emotie met een intensiteit die moeilijk te negeren valt. Je hoeft zelfs helemaal geen liefhebber van noise of punk te zijn om door deze plaat geraakt te worden. We zouden uitgebreid elk lied kunnen bespreken en er talloze voorbeelden uit de actualiteit naast kunnen leggen, maar daarmee zouden we misschien net voorbijgaan aan wat PISS hier zelf zo krachtig vertelt. Neem de tijd om het album van begin tot einde te beluisteren, zonder iets dan ook over te slaan. Laat de ongemakkelijke momenten binnenkomen en luister naar de verschillende lagen die zich gaandeweg blootgeven. Dit is geen plaat die om medelijden vraagt, maar eentje die eist dat er eindelijk geluisterd wordt. En wat heeft PISS daar een indrukwekkend debuut van gemaakt.
Hoe dat live zal klinken, kunnen we nog niet zeggen, maar je kan het zelf ontdekken op 8 november tijdens Sonic City, op 10 november in Paradiso of op 11 november in Merleyn. In de zomer prijken ze op de affiche van Best Kept Secret in het Nederlandse Hilvarenbeek.
Ontdek “there was a door”, ons favoriete nummer van you made me / skin on linen in onze Plaatje van de Plaat-playlist op Spotify.
